Odwołany lot to sytuacja, która dla wielu podróżnych oznacza stres i chaos organizacyjny. Zamknięta przestrzeń powietrzna, nagłe zmiany tras i konflikty zbrojne mogą sprawić, że tysiące turystów z dnia na dzień nie może wrócić do domu. W takiej sytuacji pojawiają się pytania o to, czy przepisy regulują takie kwestie, jak odszkodowanie za odwołany lot? Jakie prawa ma pasażer, który znajdzie się w takich okolicznościach?

Najważniejsze informacje:

  • wojna zwykle nie daje prawa do odszkodowania za lot,
  • linia lotnicza musi jednak zapewnić opiekę pasażerowi,

Kryzys na Bliskim Wschodzie sprawił, że linie lotnicze masowo zaczęły odwoływać loty w tamtym kierunku. Pisałem o tym w tym tekście: Atak na Iran. PLL LOT i Wizz Air odwołują loty na Bliski Wschód oraz tu: LOT i Wizz Air przedłużają zawieszenie lotów na Bliski Wschód.

Turyści, pozostawieni sami sobie, znaleźli się w trudnej sytuacji. Co robić w sytuacji, gdy został odwołany lot? Czekać na kolejny? Jakie obowiązki ma linia lotnicza? Czy za odwołany z powodu konfliktu lot przysługuje odszkodowanie? O prawach turystów w przypadku odwołanych wycieczek pisałem również w poradniku Rezygnacja z wycieczki – jak odzyskać pieniądze za odwołany wyjazd.

Co zrobić, gdy lot zostanie odwołany?

Gdy lot zostaje nagle odwołany, najważniejsze jest sprawdzenie informacji od przewoźnika i zachowanie wszystkich dokumentów podróży. Linie lotnicze mają określone obowiązki wobec pasażerów – nawet wtedy, gdy przyczyną zakłóceń jest wojna lub zamknięcie przestrzeni powietrznej. Warto wiedzieć, jakie prawa pasażera przysługują przy odwołanym locie i kiedy można ubiegać się o odszkodowanie.

Spis treści:

Odwołany lot – czy przysługuje odszkodowanie?

Jeżeli lot zostaje odwołany z powodu konfliktu zbrojnego lub zamknięcia przestrzeni powietrznej, zastosowanie mają przepisy prawa unijnego.

Prawa pasażerów w Unii Europejskiej reguluje przede wszystkim rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 261/2004. Zgodnie z art. 7 tego rozporządzenia, pasażerowie mogą otrzymać zryczałtowane odszkodowanie w przypadku odwołania lotu lub dużego opóźnienia. Oprócz odszkodowania pasażerowi przysługuje także prawo wyboru między zwrotem kosztów biletu a zmianą planu podróży, o czym mówi art. 8 rozporządzenia (WE) nr 261/2004.

 Wysokość rekompensaty zależy od długości trasy i wynosi:

  • 250 euro – dla lotów do 1500 km,
  • 400 euro – dla lotów od 1500 do 3500 km,
  • 600 euro – dla lotów powyżej 3500 km.

Kiedy linia lotnicza nie musi wypłacić odszkodowania?

Nie oznacza to jednak, że odszkodowanie przysługuje w każdej sytuacji. Rozporządzenie przewiduje bowiem wyjątek w przypadku tzw. nadzwyczajnych okoliczności.

Jeżeli przewoźnik – czyli linia lotnicza – wykaże, że odwołanie lotu było spowodowane sytuacją, której nie można było uniknąć mimo podjęcia wszelkich racjonalnych środków, to nie ma obowiązku wypłaty zryczałtowanego odszkodowania.

Do takich nadzwyczajnych okoliczności zalicza się m.in.:

  • działania wojenne,
  • zagrożenia bezpieczeństwa,
  • zamknięcie przestrzeni powietrznej,
  • decyzje władz państwowych.

Konflikt zbrojny i wynikające z niego zamykanie przestrzeni powietrznej są w praktyce klasycznym przykładem nadzwyczajnych okoliczności. W takiej sytuacji pasażer nie otrzyma odszkodowania w wysokości 250–600 euro. W praktyce oznacza to, że nawet jeśli lot został odwołany z powodu wojny, pasażer nadal ma określone prawa wynikające z rozporządzenia (WE) nr 261/2004. Jakie?

Obowiązki linii lotniczej wobec pasażerów

Nawet jeżeli odwołanie lotu wynika z siły wyższej, linia lotnicza nie jest zwolniona z obowiązku zapewnienia pasażerom opieki. Zgodnie z art. 9 rozporządzenia (WE) nr 261/2004 przewoźnik powinien zapewnić podróżnym:

  • posiłki i napoje adekwatne do czasu oczekiwania,
  • możliwość wykonania telefonu lub wysłania wiadomości,
  • nocleg w hotelu, jeżeli wylot nastąpi dopiero następnego dnia,
  • transport pomiędzy lotniskiem a miejscem zakwaterowania.

Przewoźnik musi również zaproponować pasażerowi zwrot kosztów biletu, albo zmianę planu podróży w najwcześniejszym możliwym terminie.

Samolot LOT podczas startu – podróże lotnicze i prawa pasażera
Samolot PLL LOT podczas startu z lotniska. Linie lotnicze mają obowiązek zapewnić pasażerom opiekę w przypadku opóźnienia lub odwołania lotu.
Fot. Kamil Wrzosek / PLL LOT press kit

Co zrobić, gdy linia lotnicza nie zapewnia pomocy?

W praktyce zdarza się, że podczas kryzysów komunikacyjnych linie lotnicze nie są w stanie zapewnić wszystkim pasażerom noclegu czy transportu. Nie wynika to z ich złej woli – wszyscy, którzy śledzili wydarzenia na Bliskim Wschodzie wiedzą, że sytuacja zmieniała się dynamicznie. Jeśli dana linia lotnicza ma setki pasażerów na lotnisku, z którego – ze względu na działania militarne – nie można odlecieć, zorganizowanie pomocy dla wszystkich siłą rzeczy wymaga czasu.

Pasażer płaci sam, potem żąda zwrotu – tak mówi prawo unijne

W takiej sytuacji podróżny może sam pokryć niezbędne wydatki, a następnie domagać się ich zwrotu. Potwierdził to Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyroku z 31 stycznia 2013 r. (C-12/11).

TSUE wskazał, że pasażer może żądać zwrotu kosztów poniesionych w związku z brakiem opieki ze strony przewoźnika, nawet jeśli pierwotną przyczyną zakłóceń była siła wyższa. Dlatego w takiej sytuacji należy zachować wszystkie rachunki, np. za hotel, jedzenie czy transport. Trzeba bowiem, przy żądaniu zwrotu kosztów, udowodnić, że faktycznie się je poniosło.

Warunek jest jednak jeden – wydatki muszą być:

  • niezbędne,
  • odpowiednie,
  • rozsądne.

Niezbędne – czyli takie, które wynikają z sytuacji i dążą do zaspokojenia podstawowych potrzeb pasażerów, jak nocleg, bezpieczeństwo, transport, posiłek. Odpowiednie: adekwatne do sytuacji, a rozsądne? Zatrzymajmy się tutaj na chwilę.

Wydatki rozsądne, niezbędne, ale nie luksusowe

Wydatki powinny być niezbędne, odpowiednie i rozsądne – czyli mieszczące się w standardowych kosztach noclegu, posiłku czy transportu w danym miejscu. Przewoźnik ma obowiązek zwrócić takie koszty, jeśli wynikają z jego braku opieki nad pasażerem, co potwierdził Trybunał Sprawiedliwości UE w wyroku z 31 stycznia 2013 r. (C-12/11).

Wydatki rozsądne – co to znaczy? Nie stołujemy się na koszt linii lotniczych w najdroższej restauracji w mieście, nie wybieramy do spania najdroższego hotelu – jeśli mamy do wyboru tańsze – i nie szastamy pieniędzmi np. w sklepach na lotnisku, w których ceny są zazwyczaj wyższe, bądź wybierając  limuzynę do hotelu zamiast transportu publicznego. Takie wydatki będą interpretowane jako nadmierne.

Jeśli opłacimy sobie hotel, jedzenie i transport z i na lotnisko, w oczekiwaniu na samolot, a wysokość poniesionych kosztów wyraźnie pokaże, że korzystaliśmy z najdroższych rozwiązań, to w takiej sytuacji przewoźnik (linia lotnicza) może zanegować zasadność tak wysokich rachunków i odmówić zwrotu kosztów.

Czy prawo unijne dotyczy wszystkich linii lotniczych?

Nie. Rozporządzenie 261/2004 nie obejmuje wszystkich lotów na świecie.

Przepisy te stosuje się w dwóch sytuacjach:

  • gdy lot rozpoczyna się na lotnisku w Unii Europejskiej,
  • gdy lot wykonuje linia lotnicza z UE, nawet jeśli start odbywa się poza Europą.

Jeżeli jednak lot odbywa się np. z Dubaju do Warszawy i jest obsługiwany przez przewoźnika spoza UE, wówczas zastosowanie może mieć Konwencja montrealska z 1999 r. Konwencja ta reguluje odpowiedzialność przewoźników za szkody w międzynarodowym transporcie lotniczym.

Zgodnie z art. 19 konwencji, przewoźnik odpowiada za szkody wynikające z opóźnienia w przewozie pasażerów, chyba że udowodni, że:

  • podjął wszystkie racjonalne środki, aby uniknąć szkody, albo
  • podjęcie takich środków było niemożliwe.

Limit odpowiedzialności przewoźnika jest określony w specjalnych prawach ciągnienia (SDR), a jego równowartość w złotych wynosi obecnie około 20–21 tys. zł, w zależności od kursu.

odwołany lot samolot PLL LOT na lotnisku
Samolot Polskich Linii Lotniczych LOT przygotowywany do lotu. W przypadku odwołanego lotu pasażer może ubiegać się o zmianę planu podróży lub zwrot kosztów biletu. Fot. Kamil Wrzosek / PLL LOT press kit

Podsumowanie – jakie prawa ma pasażer przy odwołanym locie

W przypadku odwołanego lotu pasażer zwykle nie otrzyma ryczałtowej rekompensaty, ponieważ wojna jest uznawana za nadzwyczajną okoliczność. Linie lotnicze muszą jednak zapewnić opiekę oraz możliwość zmiany trasy podróży lub zwrotu pieniędzy za bilet. Odwołany lot nie zawsze oznacza zatem prawo do odszkodowania, ale pasażer wciąż ma określone prawa.

FAQ – wojna a odwołane loty

Czy linia lotnicza musi wypłacić odszkodowanie za odwołany lot z powodu wojny?

Nie. Konflikt zbrojny jest uznawany za nadzwyczajną okoliczność, która zwalnia przewoźnika z obowiązku wypłaty odszkodowania.

Czy można odzyskać pieniądze za hotel i jedzenie na lotnisku?

Tak, jeśli linia lotnicza nie zapewniła opieki. Wydatki muszą jednak być rozsądne i udokumentowane rachunkami.

Czy można dostać zwrot pieniędzy zamiast zmiany lotu?

Tak. Zgodnie z art. 8 rozporządzenia (WE) nr 261/2004 pasażer ma prawo wybrać między zwrotem ceny biletu a zmianą planu podróży w najwcześniejszym możliwym terminie.

Czy można zmienić lot na inny termin zamiast zwrotu pieniędzy?

Tak. Zgodnie z rozporządzeniem (WE) nr 261/2004 pasażer ma prawo wyboru między zwrotem kosztów biletu a zmianą planu podróży. Linia lotnicza może zaproponować alternatywny lot w najwcześniejszym możliwym terminie lub w innym dogodnym terminie.

Czy linia lotnicza musi zapewnić hotel przy odwołanym locie?

Tak, jeśli wylot zostanie przełożony na kolejny dzień. Zgodnie z art. 9 rozporządzenia (WE) nr 261/2004 przewoźnik powinien zapewnić pasażerom nocleg w hotelu oraz transport między lotniskiem a miejscem zakwaterowania.

Źródło: businessinsider.pl/prawo.pl

Czytaj również: